6 ขั้นตอน! การให้อาหารสายยางผู้ป่วยเพื่อให้การดูแลคนที่คุณรักเป็นไปอย่างราบรื่น ถูกต้อง และปลอดภัยที่สุดตามมาตรฐานทางการแพทย์ การให้อาหารทางสายยาง (Tube Feeding) สามารถแบ่งออกเป็น 6 ขั้นตอนสำคัญ ที่ผู้ดูแลต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัดในทุกๆ มื้อ ดังนี้ค่ะ:
ขั้นตอนที่ 1: เตรียมตัวผู้ดูแลและอุปกรณ์ (Sanitation & Preparation)
สิ่งที่ต้องทำ: ล้างมือด้วยน้ำและสบู่ให้สะอาดอย่างน้อย 20 วินาที เพื่อป้องกันการปนเปื้อนเชื้อโรค
เตรียมอุปกรณ์วางบนถาดสะอาดใกล้ตัว: ประกอบด้วย กระบอกให้อาหาร (Syringe) ขนาด 50-60 cc, แก้วใส่น้ำต้มสุกอุ่น, แก้วเปล่า และอาหารเหลว (อาหารสำเร็จรูปหรือซุปอกไก่ปั่นธรรมชาติที่กรองละเอียดแล้ว) ที่อุ่นในอุณหภูมิห้องพอดี
ขั้นตอนที่ 2: จัดท่าทางผู้ป่วยป้องกันการสำลัก (Positioning)
สิ่งที่ต้องทำ: ปรับระดับเตียงให้ผู้ป่วยนอนหนุนหมอนสูงใน ท่ากึ่งนั่งกึ่งนอน (Fowler's Position) ทำมุม 30 - 45 องศา เสมอ หากผู้ป่วยสามารถนั่งตรงพิงหัวเตียงทำมุม 90 องศาได้จะยิ่งปลอดภัยที่สุดค่ะ
กฎเหล็ก: ห้ามให้อาหารในขณะที่ผู้ป่วยนอนราบเด็ดขาด เพราะอาหารจะไหลย้อนกลับเข้าหลอดลมและปอดทันที
ขั้นตอนที่ 3: ตรวจสอบตำแหน่งสายยาง (Checking the Tube)
สิ่งที่ต้องทำ: ก่อนเทอาหารทุกครั้ง ให้ก้มสังเกต ขีดเครื่องหมาย (Marker) หรือแถบพลาสเตอร์ที่ทำสัญลักษณ์ไว้บนตัวสายยางตรงบริเวณปีกจมูกของผู้ป่วย ว่ายังคงอยู่ที่ระดับเดิมพอดิบพอดี ไม่เลื่อนหลุดยาวออกมาด้านนอก เพื่อเมคชัวร์ว่าปลายสายยังทอดอยู่ในกระเพาะอาหารอย่างถูกต้อง
ขั้นตอนที่ 4: ดูดเช็กอาหารค้างกระเพาะ (Checking Residual Volume)
สิ่งที่ต้องทำ: พับสายยางของผู้ป่วยไว้ก่อนเปิดจุกเพื่อไล่ลม นำกระบอกไซริงค์ต่อเข้าปลายสาย แล้วค่อยๆ ดึงลูกสูบดูดน้ำย่อยหรืออาหารมื้อเก่าออกมาเช็กปริมาณ
หากไม่มีอะไรเลย หรือค้างไม่เกิน 50-100 cc: ให้ดันน้ำย่อยนั้นกลับคืนช้าๆ และเริ่มมื้อใหม่ได้เลยค่ะ
หากมีอาหารค้างมากกว่า 100-250 cc: แสดงว่ากระเพาะยังย่อยมื้อเก่าไม่หมด ให้ดันอาหารนั้นกลับคืนช้าๆ แล้วเลื่อนเวลามื้อใหม่ออกไป 1 ชั่วโมง ค่อยมาเช็กซ้ำ (เพื่อป้องกันท้องอืด อาเจียน และสำลักค่ะ)
ขั้นตอนที่ 5: ปล่อยอาหารไหลตามแรงโน้มถ่วง (Feeding)
สิ่งที่ต้องทำ: หักพับสายยาง นำกระบอกไซริงค์ (ถอดแกนลูกสูบออกแล้ว) ต่อเข้าปลายสาย เทอาหารเหลวลงไป จากนั้นยกกระบอกอาหารให้อยู่สูงกว่าระดับอกผู้ป่วยประมาณ 1 ฟุต (30 ซม.) ปล่อยให้อาหารไหลลงช้าๆ ตามธรรมชาติ
กฎเหล็ก: ห้ามใส่ลูกสูบ (Plunger) แล้วออกแรงดันอาหารลงไปเด็ดขาด เพราะจะทำให้ผู้ป่วยจุกแน่นและอาเจียนทันที และคอยเติมอาหารต่อเนื่องอย่าปล่อยให้หมดก้นหลอดเพื่อไม่ให้ลมเข้ากระเพาะค่ะ
ขั้นตอนที่ 6: ล้างสายยางและนั่งพักหลังอาหาร (Flushing & Post-Feeding)
สิ่งที่ต้องทำ: เมื่ออาหารหมดกระบอก ให้ตามด้วย น้ำต้มสุกอุ่นๆ ปริมาณ 30 - 50 cc ทันที เพื่อล้างคราบอาหาร (โดยเฉพาะสูตรปั่นเองที่มีความหนืดสูง) ไม่ให้บูดเน่าหรือแห้งกรังจนสายยางอุดตัน จากนั้นปิดจุกสายยางให้สนิท
ปิดท้าย: ต้องให้ผู้ป่วยนั่งหรือนอนหนุนหัวสูง 30-45 องศาต่อไปอีกอย่างน้อย 1 ชั่วโมง เพื่อให้อาหารเดินทางลงสู่ลำไส้เล็กเรียบร้อยก่อน จึงจะปรับเตียงให้นอนราบตามปกติได้ค่ะ
Checklist สัญญาณเตือนภัย: ระหว่างให้อาหาร หากผู้ป่วยมีอาการ ไอ สำลัก อาเจียน หรือหน้าเขียว/หายใจหอบ ให้พับสายเพื่อ หยุดให้อาหารทันที เคลียร์ช่องปากผู้ป่วย และติดต่อแพทย์หรือพยาบาลด่วนค่ะ
